Wacht eens even

Bij het focussen gaat het om de gevoelsnotie. Hoe krijg je zo’n gevoelsnotie? De vorige keer heb ik verteld dat gevoelsnoties vaak ontstaan als iemand naar je luistert. Natuurlijk ontstaan ze ook als je zelf stil word en de aandacht naar binnen brengt.

Wanneer je aandachtig naar iemand luistert, is het een idee om te letten op gevoelsnoties. Er gebeurt dan van alles.

Psychologisch gezien kan je zeggen dat er een echte ontmoeting gaande is. Je ziet het aan de buitenkant, aan de manier van het naar elkaar toegebogen zijn. Zelfs de gelaatstrekken van degene die spreekt en degene die aandachtig luistert lopen regelmatig synchroon.

Ook fysiologisch merk je dat er een aandachtige ontmoeting is. In de neurowetenschappen gaat men er vanuit dat communicatie één handeling is, uitgevoerd door twee breinen (Uri Hasson 2010). Wat er fysiek gezien gebeurt in de hersenen van de focusser, wordt weerspiegeld in de hersenen van de degene die luistert. Ook dit gebeurt bijna synchroon! En is er sprake van een verhoogde oxytocine-spiegel in het bloed, zenuwbanen en hersenen. Er ontstaat een gevoel van verbondenheid, van liefde. Maar je hoeft niet bang te zijn dat je eigen beoordelingsvermogen er onder te lijden heeft. Integendeel, zowel de persoonlijkheid van de focusser alsook de persoonlijkheid van de begeleider groeien, ze worden er beiden wijzer van.

Er is nog iets fysiologisch en dit vind ik belangrijk voor het focussen. De zogenaamde tiende hersenzenuw (nervus vagus) wordt tijdens een echte ontmoeting gestimuleerd. Deze zenuw begint in de hersenstam en heeft verbinding met diverse innerlijke organen. De belangrijkste verbinding is die met het hart. Deze nervus vagus kan ons een bonkend hart bezorgen als de situatie beangstigend is en bij ons de vecht of vlucht- reactie veroorzaken. Maar hij kan ook samen met de oxytocine een bedaar en maak contact-reactie opwekken. En volgens mij is deze tiende hersenzenuw ook betrokken bij de vorming van de gevoelsnotie tijdens het focussen. Deze hersenzenuw stuurt onze organen aan. En juist op de plekken van onze organen gaan we iets voelen. Ten minste als we daar met aandacht naar toe gaan. Ik vind het ook opmerkelijk dat gevoelsnoties meestal eerst vaag voelbaar zijn. Maar zodra je er met aandacht bij bent wordt er meer duidelijk. Er is een soort van communicatie tussen de lijfplekken waar de gevoelsnotie ontstaat en de hersenen. Er ontstaat een soort van lijfelijke innerlijke ruimte voor de gevoelsnotie. Wat is dat op prachtige manier ontworpen!

Stel je nu eens voor. Je luistert aandachtig naar iemand. Je zou kunnen opmerken dat het de richting opgaat van focussen. Je aandacht gaat tijdens het luisteren naar binnen, want je wilt dat wat degene tegenover je zegt vanbinnen voelen. Je merkt dat degene naar wie je luistert nogal snel spreekt. Het is net alsof hij spreekt vanuit een soort van innerlijke druk. En het is alsof jij ook zoiets gaat voelen bij jezelf. Hoe zou het zijn als je na een tijdje zou zeggen: “Wacht eens… ik wil dat eens goed nagaan bij mezelf hoe dat voelt.” Of: “Stop even… wat je zegt lijkt me belangrijk. Ik heb even tijd nodig om dat gevoel wat het oproept bij mezelf af te tasten.

Door dit zo te zeggen laten we zien wat langzamer gaan en ergens bij gaan stilstaan met iemand doet. Op deze manier gebeurt er iets tussen jou en de ander. Er wordt een focusruimte gecreëerd. De ander denkt niet wanneer je hem zo’n suggestie aanreikt dat hij iets fout doet, maar ontmoet in deze suggesties een vriendelijke oprechtheid vanuit liefde. De ander ontdekt ook dat hierin kansen liggen, dat er iets fris, iets nieuws kan ontstaan. Dat nieuwe krijgt de gelegenheid zich te vormen. Wat er in jouw lijf gebeurt als je op zo’n moment heel oprecht luistert en datgene wat de ander zegt mee naar binnen neemt, gebeurt hoogstwaarschijnlijke ook in het lijf van degene die tegenover je zit. De onderzoeken van de neurowetenschappen bewijzen dat!

De stilte die er dan valt is een creatieve stilte. Ook ontstaat er een innerlijk emotioneel draagvlak. Gevoeliger zaken kunnen ook aan bod komen. En dat geldt ook voor ingewikkelde processen, als het nu gaat om iets emotioneels dat gevoelig ligt of ook om iets technisch of wiskundigs.

Een jonge vrouw kwam eens in het park naast me zitten. Ik knikte haar vriendelijk toe. “He, he. Even wat rust.” Ik vroeg haar of ze gehaast of druk was. “Ik ben altijd druk en gehaast” bekende ze. “Misschien wil je daar eens een momentje bij stil staan, bij hoe dat daar vanbinnen voelt.” Ze slaakte een diepe zucht. Ik reageerde daarop me: “Ah, je merkt daar iets op dat altijd druk en gehaast voelt…” Het werd even stil. Plotseling vertelde de vrouw mij over iets in haar leven waar ze voor weg liep, iets pijnlijks. Ik mocht luisteren en nam iedere keer datgene wat ze vertelde mee naar binnen. De vrouw deed dat automatisch ook. Ik merkte dat ze tot zichzelf kwam en bij datgene kon zijn wat pijn deed en moeilijk lag in haar leven.

Mijn vriendelijke benieuwde reageren en mijn geloof dat ze zo verder kon komen met haar situatie had een uitwerking op haar: ze ging ook zelf met vriendelijke aandacht naar in haar ziel kijken. De spiegelneuronen, de oxytocine en de nervus vagus deden automatisch hun werk. De toevallige ontmoeting was plots diepgaand. Toen we afscheid namen hadden we beiden een voldoen gevoel. Er was een diepe vrede ontstaan in onze ontmoeting. Ze kon weer opgelucht en met nieuwe moed verder.

Wacht eens even. Deze suggestie heeft een dubbele uitwerking. Als jij liefde wilt geven door aandachtig te luisteren, zal deze suggestie jou helpen om je in te leven in de ander. Je zal er een gevoelsnotie bij jezelf over opmerken. Tegelijkertijd, ik vind het een wonder, gaat de ander ook bij zichzelf te rade en vormt er bij hem of haar ook een gevoelsnotie.