Een kind is ons geboren (mijn kerstwens voor jullie)

Jesaja 9 vers 5

Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven, de heerschappij rust op zijn schouders. Deze namen zal hij dragen: Wonderbare raadsman, Goddelijke held, Eeuwige vader, Vredevorst.

Er is niet zomaar een kind geboren: ons is een kind geboren. Het is een uitspraak die wijst naar iets in ons, er gebeurt iets in ons door deze woorden. Er is een wonder dat zich in ons wil voltrekken.

Jesaja, een profeet uit de bijbel, is scherp over wat er mis is, maar tegelijkertijd ook verrassend hoopvol. Dit kind is echt al in hem geboren, alhoewel Jezus pas honderden jaren later geboren zou worden. Hij voelde iets van binnen in zijn lijf, hij luisterde ernaar en de woorden en de beelden kwamen als vanzelf naar boven.

Het begint heel kleintjes. Je zou het Bijbelboek Jesaja eens moeten lezen. De situatie was bedroevend. Het egoïsme vierde hoogtij. Misbruik, onderdrukking, bloedvergieten. En dan als uit het niets dit beeld:

Een kind is ons geboren

Een kind is geboren. Een baby is overgeleverd aan de wil van zijn ouders. Het eist melk en een schone luier. De ouders zijn er maar druk mee. Toch is er ook bijna meteen de vraag: op wie lijkt het? Er worden verwachtingen uitgesproken.

Een kind is ons geboren. Ga eens met je aandacht naar binnen! Merk eens op: dáár vanbinnen is een kind geboren! Stel je er voor open. Dat kind is niet een gewoon kind. Trouwens, geen enkel kind is zo maar een kind.

Een professor stelde eens aan zijn studenten de vraag hoe kinderen leren lopen. De studenten vertelden hem dat de kinderen dat wel van hun ouders zouden zien en nadoen. Maar de professor diende hen van repliek: Nee, dat komt niet door het nadoen van de ouders! Die kinderen hebben het in zich. Eerst zit het er impliciet in. Je ziet het  vlak na de geboorte niet, je verwacht het eerst helemaal niet. Maar het zit er wel! Pas na een tijdje merk je op dat het er aan zit te komen. Dan wordt het expliciet. Dan komt de dag waarop je ziet dat het kind gaat lopen.

Zo gaat dat ook met het kind dat ons geboren is. Let maar op. Het kind wordt een zoon. Je merkt al gauw dat het aspiraties heeft. Hij heeft heerschappij op zijn schouders. Het is ermee geboren.  Wat er in zit, komt eruit: Hij is echt Wonderbare raadsman, Goddelijke held, Eeuwige vader, Vredevorst.

Misschien werkt het voor je als je de komende kerstdagen en erna eens bij jezelf stil gaat staan, met je aandacht bij jezelf en een gevoelsnotie laat ontstaan over dit kind, over Jezus. Zou Jezus dat voor jou kunnen zijn? Iemand die niet ver weg is, niet iemand uit een ver verleden. Maar wel iemand die je met je meedraagt, die bij je binnen is getrokken. Iemand die je raad geeft, die als een Eeuwige vader achter je staat. Dat maakt jou ook tot een held

En je zou ook eens tijd kunnen nemen om aan jezelf te vragen: wie ben ik op dit moment, anno 2013 of 2014? Wat wil er de komende tijd in mij naar voren komen? Welke kant wil er misschien groeien in mij, wil er mijn identiteit gaan vergroten? Hoe kan ik die kant in mij uitnodigen en benaderen? Wat heeft het nodig? 

Wat is er impliciet aanwezig en wil expliciet uitgewerkt worden? Laat je gevoelsnotie maar duidelijk maken wat er bezig is te ontstaan in je. Sta verrast van jezelf. En laat dat kind dat deze weg ook is gegaan maar over je schouders meekijken. Ontdek ook dat ware gevoel van de Eeuwige vader maar in je. Spreek je maar eens uit naar God, naar jezelf en je naasten.

Ik zegen jullie voor de kerstdagen met de vrede van de Vredevorst.

Sterker worden door een juiste betrokkenheid tot wat er in je omgaat

Als iemand gaat focussen is het belangrijk dat hij een goede verhouding komt te staan tot wat er in hem om gaat. Een goede betrokkenheid versterkt het observerend ego: het merkt op wat er speelt vanbinnen, het zorgt ervoor dat het op een juiste manier wordt benaderd met vriendelijkheid en met benieuwdheid. Je word groter dan je problemen.

Sterke en scherpe emoties kunnen op juiste manier benaderd worden. Dat helpt het proces van verwerken. Iemand wordt groter dan dat wat hem kleinhoudt.  Wat remt en kleinhoudt is niet meer nodig, want focussen zorgt voor een gevoelsnotie die de oorzaak hiervan opent. Wie opmerkt kan onderzoeken; wie kan benieuwd zijn, kan de gedachten en emoties een plek in het proces geven. Daarbij is taal erg belangrijk. Iets wordt onder woorden gebracht en kan zo ook uit het isolement en onder de mensen gebracht worden.

Focussen geeft de observerende kant van de mens kracht. Ieder mens heeft deze observerende kant! Daar is niets magisch aan. Wie sterk is in het op een betrokken manier observeren schept geen afstandelijkheid of piekergedrag. Betrokken observeren is niet impulsief/reactief en ook  niet niet-reactief/vermijdend. Door betrokken te observeren kan  juist het vermogen ontwikkeld worden tot rustige, benieuwde, accepterende en warme aandacht. En wat er aandacht vraagt komt hierdoor in een voorwaarts en genezend proces.

Wie met dit geestelijk vermogen emotioneel moeilijke ervaringen onder ogen komt, zal hierdoor opluchting ervaren. Tegelijkertijd zijn de condities aanwezig  waarmee er zich een gevoelsnotie kan vormen. De gevoelsnotie heeft het in zich nieuwe mogelijkheden en gedachten te scheppen en het gedrag spontaan te veranderen.

Betrokken zijn staat in focussen voor kalm, benieuwd  en geïnteresseerd zijn. Het stelt iemand in staat om volwassen en gebalanceerd in het leven te staan.

Therapie staat er voor dat mensen deze vorm van betrokkenheid op zichzelf en anderen gaan ontwikkelen of versterken. Het benut de mogelijkheden van de zenuwbanen in het lijf om gevoelsnoties te laten vormen. De cliënt kan deze dan opmerken, benaderen en aflezen qua betekenis. De rol van de therapeut is om de gevoelsnotie te spiegelen en te ondersteunen met suggesties.  

Een goede betrokkenheid zorgt ervoor dat iemand zich niet vereenzelvigd met zijn probleem. Moeilijke emoties vinden op deze manier in het lijf een plek om gevoelsnoties te vormen, Op deze manier vindt er verwerking en hoeven ze niet heftig of te scherp te worden. Goede betrokkenheid weet zichzelf in goede innerlijke verhouding te houden met alle kanten die iemand van zichzelf heeft.

Er is dan geen noodzaak tot  het ontwikkelen van psychosomatische klachten, verslavingen of psychische en relationele klachten.  Je zit niet vast in jezelf. Je kunt wel ruimte ervaren voor de beleving van de ander, hoe verschillend die ook is van je eigen beleving.

Het idee dat er een gevoelsnotie in het lijf zich kan vormen is prachtig! Het menselijk organisme kan bij een probleem een richting aanvoelen waarin het probleem verder komt. Goede betrokkenheid is als een warme accepterende ouder die in zijn liefde weet heeft van wat er echt nodig is. Da’s meer dan alleen maar een neutrale observerende toon. Het toont passie en compassie. Het toont een bijzonder vorm van inleving, waarin vijandschap niet bestaat en levenskracht  hervonden en vernieuwd wordt. Dat werkt genezend naar alle kanten.

Misschien helpt de volgende oefening je:

• Ga ergens rustig zitten, richt je aandacht op het middelpunt van je lijf, op de plek waar je meestal je lijfelijke sensaties ervaart en vraag jezelf: ‘Hoe is het met mij vandaag? Gaat alles van een leien dak? Voel ik mij uitstekend?’
•  Let op het gevoel in en bij adem. Wat ervaar je als stress in je situatie?
• Let op en wacht, welk gevoel komt er uit dat middelpunt van je lifj? Ga na op welk probleem of situatie dit gevoel slaat, duik er niet in, maar zet het denkbeeldig van je af, op de grond, of projecteer het vóór je op een denkbeeldig scherm: dít probleem, met dat typische gevoel en dát probleem met dit typische gevoel.
• Het gaat erom dat je je problemen, zorgen, vragen, kortom alles wat je bezighoudt even gaat signaleren, om het te ordenen, het denkbeeldig vóór je neer te zetten, zodat het je even niet te veel in beslag neemt.
• Vraag jezelf: ‘Hoe voel ik mij behalve dit probleem, is alles verder OK?’ Wacht tot het volgende probleem-gevoel opkomt. Zet ook dat denkbeeldig van je af, bijvoorbeeld op de grond of de tafel voor je. En ga zo rustig verder, tot je alles ‘uitgepakt’ hebt en je van binnen ruimte gaat ervaren.
• Zet de problemen of situaties op de grond of projecteer ze op een denkbeeldig scherm; zo dichtbij of veraf dat je je vrij en los er van kan voelen, dat je het nog net kan aanraken of zien als je wilt. Na elke stap neem je een goede diepe ademhaling om de ruimte als het ware te versterken.
• Tenslotte vraag je jezelf ook, dat vage, vervelende achtergrondgevoel dat er altijd is, om dat ook ergens op de grond te zetten, van je af te schuiven.
• Je kunt je problemen en situaties loslaten. Je bent meer dan je problemen.
• Het volgende is waarheid: Je bènt geen probleem. Je hèbt een probleem.
• Heb je veel last van lijfelijke pijn, stel je dan even de vraag: ‘Steekt die specifieke pijn vaker de kop op?’ Benoem de situatie, maar duik er niet in, zet het voor je neer op de grond. Herken de stoorzender, maar laat je er niet verder door storen.
• De eerste stap uit zich al in een eerste verandering - een opluchting, een gevoel van ‘nu zie ik het even anders...’ je mag je gerust prettig voelen, even los van je problemen en je stress-situaties. Sommigen ervaren in hun ziel zelfs een moment met prachtige beelden. 

Hoe kan het focussen mij helpen om in emotioneel opzicht dichter bij mijn partner te komen?

De vorige keer heb ik iets geschreven over het gebruik van zinnetjes die het contact met de beleving stimuleren. "Misschien wil je er eens bij stilstaan en kijken of je er ook een gevoelige kant van jezelf bij kunt opmerken." "Daar zal je wel een heel gevoel van binnen bij hebben."

Iemand vroeg mij: "Maar wat kan ik nu doen als het me met bovengenoemde suggesties niet lukt om bij de beleving van mijn partner te komen?"

Ik heb de afgelopen weken verschillende verhalen die hiermee te maken hebben gehoord en gelezen. Een man vertelde mij dat zijn vrouw plotseling wars was geworden van intimiteit. "Het probleem verandert toch niet, hoezeer ik het ook probeer." Een vrouw vertelde over haar partner dat deze zich emotioneel had afgesloten van haar. Ook in eerdere relaties was deze man zich emotioneel gaan afsluiten. Het was automatisch gedrag van hem geworden.

Veel mensen hebben emotionele blokkades. Het kan iedereen overkomen dat iets in je geblokkeerd voelt. Het is mij ook onlangs ook overkomen. Ik ben blij dat ik dan kan focussen, iemand begeleidt mij erbij. De emotionele wond die iemand mij heeft toegebracht kan in het perspectief van mijn leven gezet worden en ik voel me daarna opgelucht en weer zeker van mezelf. Ik kan alle gevoelens, ook mijn meest primitieve laten komen en verwoorden. Ik weet weer wat ik wil. Ook kan ik dat daarna dit kort en helder onder woorden brengen in gebed.

Soms worstelen mensen al jarenlang met hun blokkades. In bepaalde situaties, vaak situaties die te maken hebben met hechten of met samenwerken, wordt hun blokkade getriggerd. Wat gebeurt er dan in de hersenen van deze mensen? Blokkades zijn in de hersenen te vinden in stukjes emotioneel geheugen. Van deze stukjes emotionele geheugen kun je drie dingen zeggen: Ten eerste: ze zijn geïsoleerd van andere positieve ervaringen, waarin alles wel gemakkelijk kan en emoties positief hun werk kunnen doen. Ze zijn op slot voor positieve ervaringen. Ten tweede: ze zijn impliciet. Impliciet betekent dat ze nog niet expliciet gemaakt zijn. Ze leven daar als een vaag gevoel. Dat vaag gevoel is nog niet in beelden, zinnen, verhalen onder woorden gebracht. De emoties die hierbij passen zijn nog niet veilig geuit. Iemand heeft nog niet de gelegenheid gehad om samen met een ander hierbij stil te staan om het hele gevoel op goede manier te benaderen en af te tasten met aandacht. Ten derde: ze mogen dan wel geïsoleerd zijn, maar ze 'lekken' allerlei symptomen, zoals angst, agressie, relationeel dichtklappen, verslaving, onrust en depressie.

Deze drie kenmerken van het geïsoleerde, op slot zittende impliciet emotioneel geheugen verwarren de persoonlijkheid. Veel mensen die mijn hulp zoeken met depressie, angst en agressie, verslaving, relationeel dichtklappen weten niet wat er echt aan de hand is. Ze hebben het innerlijk niet op orde. De klachten dansen dan als het ware op één centimeter voor hun ogen. Ze kunnen het niet zien. Ze voelen zich benauwd. Ze vinden geen ruimte voor zichzelf. Het lukt hen niet om tot zichzelf te komen.

Het is heel gemakkelijk om als partner verstrengeld te raken met met de emotionele blokkades van je geliefde. Je partner sluit zich af. Dat doet je wat. Het logisch gevolg is dat je liefde voor je partner gemakkelijk in het gedrang komt. Het wordt jouw verzoeking. Je merkt gemakkelijk iets bij zelf van binnen dat wanhopig gaat voelen. En op den duur ga je het opgeven, of onthechten. Eenzelfde proces zie je dan ook bij je partner. Er ontstaat een negatief relatiepatroon. En negatieve relatie patronen worden al gauw chronisch. De pijn stapelt zich op, de verwijten stapelen zich op, de verwijdering en onthechting slaat toe. "Help, wat kan ik doen? Ik raak geblokkeerd van mijn geblokkeerde partner!"

Het is een kunst om zelf niet te vervallen in te grote irritaties, afwijzing, negeren en afkeergevoelens. En je zou kunnen overwegen om hulp te vragen. Relatietherapeuten weten meestal je partner te motiveren om mee te komen in therapie. Het is daarnaast ook goed om jezelf emotioneel te beschermen en tegelijkertijd je liefde voor je partner te stimuleren. Je partner heeft namelijk meer aan jouw liefde dan aan je verwijten.

Liefde is nooit passief. Ze zoekt manieren om creatief te zijn. Het is goed om je voorstellingsvermogen aan te wenden in je oefening in vaardigheden om lief te hebben.

Ik heb het tot mijn gewoonte gemaakt om iedere ochtend de tijd te nemen om mijn vrouw, kinderen en degenen die ik die dag zal ontmoeten door mijn hart te laten gaan. Ik ben daar een kwartier mee bezig.

Hoe doe ik dat?

Ik begin met een bodyscan. Ik breng mijn aandacht naar mijn voeten, merk op hoe ik daar lijfelijk voelt. Vervolgens zeg ik hardop: "ik volg mijn aandacht naar…" Zo ga ik mijn hele lijf na en merk ik op hoe mijn lijf van binnenuit aanvoelt. Op deze manier maak ik ruimte en merk ik mijzelf ook veel beter op in het proces van het leven. Er komen woorden, beelden, emoties, herinneringen uit de gevoelsnotie die zich op dat moment in mijn lijf en ziel vormt. Daar sta ik bij stil, die laat ik tot me doordringen, dat lucht mij ook op. Het focussen houdt mij dicht bij mijzelf.

Daarna neem ik ook de tijd om mijn liefde voor anderen te oefenen. Ik wil liefde lijfelijk kunnen voelen. Ik probeer mij degene voor ogen te stellen waar ik mijn liefde in ga beoefenen. Hij of zij is degene waar ik warme, tedere en compassie volle gevoelens voor wil koesteren. Dat kan je partner zijn, je kind, iemand die je die dag zal ontmoeten. Ik wil het glimlachende gezicht van deze persoon voor mij zien. Ik vraag me een kort moment af: Wat zijn mijn goede herinneringen aan deze persoon? Ik let daarbij op de plekken in mijn middenrif. Daar voel ik vaak iets bij deze herinneringen. Daar komen deze herinneringen vandaan. Ik zeg dan meestal een paar kleine zinnetjes hardop:

"Ik wens dat deze persoon zich nederig en open durft op te stellen. Dat deze persoon opmerkzaam zal zijn en zich mag verwonderen in alle opzichten."

"Ik wens dat deze persoon zich veilig, beschermd en gehecht voelt, zoals een kind in de armen van zijn moeder."

"Ik wens dat deze persoon zich gelukkig en vredig zal voelen."

"Ik wens dat deze persoon zich gezond en sterk zal voelen."

"Ik wens dat deze persoon zich in de strijd van het leven gesteund en geliefd zal voelen."

Op deze manier draag ik ook deze persoon in gebed aan mijn hemelse Vader op. Ik merk ook dat dit de kracht van liefde brengt tussen mij en de persoon die ik in gedachten heb. Het brengt me zelf ook datgene wat ik dan de ander toewens. Dit oefenen van liefde is meer dan een projectie. Het wordt krachtige liefde. Deze liefde zet de toon. Deze liefde gaat voor mij uit. Ik sta iedere keer verwonderd van de gevoelsnoties die deze kleine zinnetjes bij mij oproepen. Deze liefde komt over bij mensen. Het helpt hen bij het overwinnen van hun blokkades. Deze liefde is een geheim. Deze liefde wil wel iedere dag opnieuw fris geschapen worden.

Niets in het leven is perfect. Ik ben ook niet perfect, jij ook niet. Maar het oefenen van liefde is een prachtig instrument in het omgaan met jezelf, God, je familieleden en de mensen die je die dag zult ontmoeten.

Ik wil jullie uitdagen om de komende week deze oefening iedere ochtend te doen. Een kwartier tijd hiervoor per dag doet al wonderen. Ook in de bijbel worden opgeroepen om voor elkaar te bidden. Bidden doe je met heel je wezen. Laat de ander maar in figuurlijke zin een moment bij je binnen trekken, in de plek van je leven waar jij liefde en vriendelijkheid oefent.

De empathische aanmoediging

"Daar voel je echt wel iets bij van binnen!"

In deze blog wil ik samen met jullie nagaan hoe je in het dagelijkse leven in gesprekken spontaan gevoelsnoties kunnen opmerken en kunt laten ontstaan bij de ander. Ik hanteer hierbij de term ‘empathische aanmoediging’.

Tijdens gesprekken kun je vaak opmerken dat er een zekere spanning aanwezig is. Iemand maakt een gebaar met zijn handen en armen. Of iemand toont een stemming of zoekt naar woorden. “Hoe moet ik dat nou zeggen…” Een empathische aanmoediging doet wonderen: er vormt zich een gevoelsnotie. Er is maar een klein duwtje in de rug nodig om iemand gevoelsmatig bij zichzelf te rade te laten gaan.

Jennie: “Het is niet te geloven. Ze heeft mij na thuiskomst nooit meer over teruggebeld. Na alles wat we daar samen hebben meegemaakt in die werkvakantie in Bosnië. Ik heb zoveel van haar geleerd en ik dacht er een vriendin bij te hebben. (Zucht en haar hoofd schut zachtjes ‘nee’) Onbegrijpelijk!”

Rita: “Zeg dat wel! Ze heeft je er nooit meer over teruggebeld… Die zucht die ik hoor, dat woord ‘onbegrijpelijk’ en je nee schudden. Daar voel je echt wel iets bij van binnen!”

Jennie: “Ja! En het voelt daar leeg en onbegrepen. Als een leeggelopen ballon... Iets in mij voelt daar als een lekgeprikte ballon. Ik heb het niet tot me door laten dringen dat het zich daar zo onder voelt.”

Toen Rita vriendelijk zei: “Daar voel je echt wel iets bij van binnen.”, deed ze impliciet een uitnodiging in de vorm van een statement. Ze vroeg niet van: “Voel je daar dan ook iets bij?” Dus geen vraag, geen suggestie. Wel een betrokken aanmoediging. Rita bleef haar vriendin nauwgezet volgen. Meer deed ze niet. Het kwam uit haar hart (nervus vagus), door middel van haar spiegel neuronen. De aandacht van Rita was naar binnen gericht, naar de plek waar gevoelsnoties ontstaan in de context van steunende en oprecht geïnteresseerd aandacht. Rita gebruikte de empathische aanmoediging als een uitnodiging om naar binnen te gaan.

Een empathische aanmoediging werkt helaas niet altijd. Degene waarnaar je luistert kan verdergaan met zijn vertellen over wat hij voelt in plaats van het opmerken en aftasten van wat hij van binnen voelt.

Een empathische aanmoediging is geen onderbreking, interruptie of interventie. Het empathisch aanmoedigen ontstaat vanuit de lijfelijke beleving van liefde voor een ander. 

Het heeft niet het nadeel van de interventie: “Hoe voelt dat in je lijf?”. Mensen die niet bekend zijn met focussen reageren daar vaak een beetje verward op. Ze voelen zich dan onderbroken in datgene wat ze willen zeggen. Het is even alsof ze zich hierdoor ondervraagd voelen. Het kan iets van een beoordeling in zich hebben voor de ander als je dat vraagt. Of er wordt een idee geschapen dat er iets verwacht wordt van degene die zijn verhaal doet.

De empathische aanmoediging heeft iets natuurlijks in zich en opent de weg voor nieuwe ervaringen. 

Natuurlijk is het ook zo dat de interventie: “misschien wil je eens nagaan hoe dat voelt in je lijf?” ook echt helpend is… Maar de empathische aanmoediging heeft iets natuurlijks, het geeft een zekere flow aan de emotionele kant van het gesprek.

De empathische aanmoediging helpt om een gevoelsnotie op te merken als iets wat het waard is om bij stil te staan. Het moedigt de ander aan om bij iets wezenlijks stil te komen staan. Degene die luistert blijft daarmee dicht bij wat de ander vertelt. Er ontstaat een contact zonder dat er inbreuk wordt gedaan. En er ontstaat een liefdevol contact waarin er van alles kan openbloeien.

Een empathische aanmoediging ontstaat vanuit de lijfelijk gevoelde liefde voor de ander. Je gebruikt de woorden die de ander gebruikt, de emotioneel geladen of lijfelijk gevoelde of in symbolen uitgedrukte woorden. Omschrijvende woorden laat je liever voor wat ze zijn.

Het mooie woordje ‘iets’ dat je toevoegt verwijst in een empathische aanmoediging naar de plek waar iemand het voelt, ook al weet je als luisteraar niet waar en hoe het gevoeld wordt. Maar je mag er van uitgaan dat zo’n plek in het lijf waar gevoelsnoties ontstaan er zeker is.

Voeg zo weinig mogelijk toe nadat je het “iets in je voelt daar wat bij”. Spreek langzaam en zachtmoedig. Dan voel je het zelf ook het beste. Begin bovenstaande zin door tegelijkertijd schuin naar beneden te kijken, naast degene waarnaar je luistert. En eindig deze zin door in de ogen te kijken van degene waarnaar je luistert. Hiermee moedig je hem aan om zelf het gesprek weer verder over te nemen.

Empathische aanmoedigingen zijn een belangrijk gereedschap van de liefde om meelevend mensen te helpen tot zichzelf te komen en na te gaan wat de gevoelsnotie hen over een bepaalde situatie duidelijk wil maken. Ik wil jullie uitdagen om wanneer jullie iemand anders ontmoeten vooraf met liefde in je hart aan de ander te denken. Beseft dat je liefde een krachtiger wapen is dan bijvoorbeeld opmerkingen, kritiek of verwijten. Liefde helpt eerst om verbondenheid te creëren. Luister ook met je hart en lijf. In het krachtenveld van verbondenheid is daarna het wonder te aanschouwen van de schepping van gevoelsnoties.

Tot slot. Jezus de Messias gebruikt ook empathische aanmoedigingen. Een prachtig voorbeeld is te vinden in het Bijbelboek Matteüs hoofdstuk 5 vers 1 tot 12. Van zijn woorden krijg ik iedere keer een heel (allesomvattend) gevoel. Deze woorden luchten me op en ze geven me een hoopvol besef dat het altijd goed komt, hoe kwetsbaar mensen en  situaties ook zijn.

Wacht eens even

Bij het focussen gaat het om de gevoelsnotie. Hoe krijg je zo’n gevoelsnotie? De vorige keer heb ik verteld dat gevoelsnoties vaak ontstaan als iemand naar je luistert. Natuurlijk ontstaan ze ook als je zelf stil word en de aandacht naar binnen brengt.

Wanneer je aandachtig naar iemand luistert, is het een idee om te letten op gevoelsnoties. Er gebeurt dan van alles.

Psychologisch gezien kan je zeggen dat er een echte ontmoeting gaande is. Je ziet het aan de buitenkant, aan de manier van het naar elkaar toegebogen zijn. Zelfs de gelaatstrekken van degene die spreekt en degene die aandachtig luistert lopen regelmatig synchroon.

Ook fysiologisch merk je dat er een aandachtige ontmoeting is. In de neurowetenschappen gaat men er vanuit dat communicatie één handeling is, uitgevoerd door twee breinen (Uri Hasson 2010). Wat er fysiek gezien gebeurt in de hersenen van de focusser, wordt weerspiegeld in de hersenen van de degene die luistert. Ook dit gebeurt bijna synchroon! En is er sprake van een verhoogde oxytocine-spiegel in het bloed, zenuwbanen en hersenen. Er ontstaat een gevoel van verbondenheid, van liefde. Maar je hoeft niet bang te zijn dat je eigen beoordelingsvermogen er onder te lijden heeft. Integendeel, zowel de persoonlijkheid van de focusser alsook de persoonlijkheid van de begeleider groeien, ze worden er beiden wijzer van.

Er is nog iets fysiologisch en dit vind ik belangrijk voor het focussen. De zogenaamde tiende hersenzenuw (nervus vagus) wordt tijdens een echte ontmoeting gestimuleerd. Deze zenuw begint in de hersenstam en heeft verbinding met diverse innerlijke organen. De belangrijkste verbinding is die met het hart. Deze nervus vagus kan ons een bonkend hart bezorgen als de situatie beangstigend is en bij ons de vecht of vlucht- reactie veroorzaken. Maar hij kan ook samen met de oxytocine een bedaar en maak contact-reactie opwekken. En volgens mij is deze tiende hersenzenuw ook betrokken bij de vorming van de gevoelsnotie tijdens het focussen. Deze hersenzenuw stuurt onze organen aan. En juist op de plekken van onze organen gaan we iets voelen. Ten minste als we daar met aandacht naar toe gaan. Ik vind het ook opmerkelijk dat gevoelsnoties meestal eerst vaag voelbaar zijn. Maar zodra je er met aandacht bij bent wordt er meer duidelijk. Er is een soort van communicatie tussen de lijfplekken waar de gevoelsnotie ontstaat en de hersenen. Er ontstaat een soort van lijfelijke innerlijke ruimte voor de gevoelsnotie. Wat is dat op prachtige manier ontworpen!

Stel je nu eens voor. Je luistert aandachtig naar iemand. Je zou kunnen opmerken dat het de richting opgaat van focussen. Je aandacht gaat tijdens het luisteren naar binnen, want je wilt dat wat degene tegenover je zegt vanbinnen voelen. Je merkt dat degene naar wie je luistert nogal snel spreekt. Het is net alsof hij spreekt vanuit een soort van innerlijke druk. En het is alsof jij ook zoiets gaat voelen bij jezelf. Hoe zou het zijn als je na een tijdje zou zeggen: “Wacht eens… ik wil dat eens goed nagaan bij mezelf hoe dat voelt.” Of: “Stop even… wat je zegt lijkt me belangrijk. Ik heb even tijd nodig om dat gevoel wat het oproept bij mezelf af te tasten.

Door dit zo te zeggen laten we zien wat langzamer gaan en ergens bij gaan stilstaan met iemand doet. Op deze manier gebeurt er iets tussen jou en de ander. Er wordt een focusruimte gecreëerd. De ander denkt niet wanneer je hem zo’n suggestie aanreikt dat hij iets fout doet, maar ontmoet in deze suggesties een vriendelijke oprechtheid vanuit liefde. De ander ontdekt ook dat hierin kansen liggen, dat er iets fris, iets nieuws kan ontstaan. Dat nieuwe krijgt de gelegenheid zich te vormen. Wat er in jouw lijf gebeurt als je op zo’n moment heel oprecht luistert en datgene wat de ander zegt mee naar binnen neemt, gebeurt hoogstwaarschijnlijke ook in het lijf van degene die tegenover je zit. De onderzoeken van de neurowetenschappen bewijzen dat!

De stilte die er dan valt is een creatieve stilte. Ook ontstaat er een innerlijk emotioneel draagvlak. Gevoeliger zaken kunnen ook aan bod komen. En dat geldt ook voor ingewikkelde processen, als het nu gaat om iets emotioneels dat gevoelig ligt of ook om iets technisch of wiskundigs.

Een jonge vrouw kwam eens in het park naast me zitten. Ik knikte haar vriendelijk toe. “He, he. Even wat rust.” Ik vroeg haar of ze gehaast of druk was. “Ik ben altijd druk en gehaast” bekende ze. “Misschien wil je daar eens een momentje bij stil staan, bij hoe dat daar vanbinnen voelt.” Ze slaakte een diepe zucht. Ik reageerde daarop me: “Ah, je merkt daar iets op dat altijd druk en gehaast voelt…” Het werd even stil. Plotseling vertelde de vrouw mij over iets in haar leven waar ze voor weg liep, iets pijnlijks. Ik mocht luisteren en nam iedere keer datgene wat ze vertelde mee naar binnen. De vrouw deed dat automatisch ook. Ik merkte dat ze tot zichzelf kwam en bij datgene kon zijn wat pijn deed en moeilijk lag in haar leven.

Mijn vriendelijke benieuwde reageren en mijn geloof dat ze zo verder kon komen met haar situatie had een uitwerking op haar: ze ging ook zelf met vriendelijke aandacht naar in haar ziel kijken. De spiegelneuronen, de oxytocine en de nervus vagus deden automatisch hun werk. De toevallige ontmoeting was plots diepgaand. Toen we afscheid namen hadden we beiden een voldoen gevoel. Er was een diepe vrede ontstaan in onze ontmoeting. Ze kon weer opgelucht en met nieuwe moed verder.

Wacht eens even. Deze suggestie heeft een dubbele uitwerking. Als jij liefde wilt geven door aandachtig te luisteren, zal deze suggestie jou helpen om je in te leven in de ander. Je zal er een gevoelsnotie bij jezelf over opmerken. Tegelijkertijd, ik vind het een wonder, gaat de ander ook bij zichzelf te rade en vormt er bij hem of haar ook een gevoelsnotie.

Door zorgvuldig te luisteren naar iemand kan er zich een gevoelsnotie vormen

Iemand mailde me de vraag: “Ik voel niet zo gemakkelijk iets. Hoe kan ik een gevoelsnotie laten ontstaan?”

Gevoelsnoties kunnen spontaan opkomen. We dienen ze te koesteren en te steunen met onze benieuwde aandacht en empatische aanmoediging. Sommige mensen krijgen niet op spontane wijze een gevoelsnotie.  Hoe kun je iemand helpen hiermee?

Laat ik eerst zeggen ik zelf het meeste aan het focussen heb als ik samen met iemand ga focussen. Het is net alsof gevoelsnoties zich dan veel eerder uitgenodigd weten en naar boven komen. Mijn focusmaatje helpt me ook om bij deze gevoelsnoties te blijven, om ze zorgvuldige in de aandacht  te vangen. Ik noem het focusmaatje in dit artikel de focusbegeleider. En dit artikel wil je aanmoedigen om te leren focussen met een focusmaatje, want dat helpt als je moeilijk een gevoelsnotie kunt krijgen.

Hoe kun je een gevoelsnotie uitnodigen, laten ontstaan en naar boven laten komen? Wat helpt hierbij? Hoe kunnen jij en je focusbegeleider elkaar daarin wederkerig steunen? Hoe kunnen jij en je focusbegeleider elkaar helpen om ook bij de gevoelsnotie te blijven, bij dat eerst vage en onduidelijke gevoel, zodat deze niet wegglipt of onbegrepen wordt. De gevoelsnotie heeft zoveel potentie in zich, dat dit niet mag gebeuren!

Soms hoor ik iemand maar praten en praten, hij of zij gaat dan te snel om ruimte bij zichzelf te maken om te voelen. Ik zeg dan niet dat hij of zij verkeerd bezig is. Dat geeft alleen maar een negatieve interactiecirkel en haalt meestal de veiligheid weg met onzekerheid en het gevoel het niet goed te doen. Soms moet iemand eerst zijn verhaal kunnen vertellen. Er is zoveel dat vertelt moet worden!

Maar om te gaan focussen is het wel nodig om op een zeker punt in het gesprek bij iets stil te komen staan en langzamer te gaan. Stil komen staan is iets wat meestal gebeurt op het juiste moment. De focusbegeleider kan dat aanvoelen als deze ook  tijdens het luisteren met aandacht naar binnen is gericht. De focusser hoeft niet iedere keer weer hetzelfde te vertellen. Als focusbegeleider kun je het de focusser toestaan en hem empathisch aanmoedigen om stil te komen staan en zich bewust te worden van die ervaringen waar meestal gemakkelijk aan voorbij gegaan wordt.

Tegelijkertijd kun je door je vriendelijke en attente manier van luisteren de focusser helpen zich veilig te voelen, zodat deze ervaringen waar eerst aan voorbij gegaan werden minder beangstigend of beschamend zijn. Als er op deze manier een gevoelsnotie kan vormen dan is dat opluchtend en brengt dat de focusser vooruitgang in wat hij van binnen ervaart.

Wanneer iemand vriendelijk en attent luistert is dat genade. Iets moeilijks in het leven hoeft dan niet meer snel en oppervlakkig vertelt te worden om er vervolgens weer aan voorbij te gaan.  Nee, er gebeurt dan iets tussen de focusbegeleider en de focusser. De focusser wordt contemplatief, keert zijn aandacht naar binnen. Hij gaat langzamer spreken. Wat gezegd wordt is een weerspiegeling van wat er van binnen in de ziel leeft. Daar zijn twee mensen, de focusser en zijn of haar maatje dan samen mee bezig. De focusser tast af, de focusbegeleider laat hetgene wat de focusser zegt tot zich doordringen. En er gebeurt van alles! Je kunt dat aan het lijf zien van de focusser. Een zeker ontspanning. Het innerlijk landschap van de focusser verandert. En er gebeurt ook iets van binnen in de focusbegeleider. Er groeit een bijzondere schat…

Soms komt de focusser onrustig binnen bij zijn focusmaatje. Zijn verhaal lijkt chaotisch, misschien wel wat hopeloos. Maar de focusbegeleider blijft rustig door inlevend en aanmoedigend te luisteren. Hierdoor gaat ook de focusser deze opmerkzame en empathisch aanmoedigende houding ten opzichte van zichzelf aannemen. Dit biedt ruimte voor die verdiepende en geïnteresseerde blik naar binnen. Juist hierdoor ontstaan gevoelsnoties. Vernieuwende woorden worden er vervolgens van de gevoelsnotie afgelezen. Het blijft niet langer meer van hetzelfde zonder dat er iets verandert en verder komt. Frisse lucht, nieuwe woorden die ontspruiten aan dat gevoel waar eerst nog geen woorden voor waren.

Het is opwindend voor beiden om dit nieuwe en frisse naar boven te zien komen bij de focusser. De focusbegeleider merkt op dat hij  het meemaakt, dat hij als het ware een emotioneel platform creëert voor de focusser om zijn gevoelsnotie zorgvuldig de ruimte te geven en af te tasten. En hij merkt ook zo veel meer, ook bij zichzelf. Je weet wel die bijzondere schat waar ik eerder al naar verwees.

Stil komen te staan bij iets is niet zoiets als een opdracht die de focusbegeleider aan de focusser geeft. Het is een proces dat tussen de focusbegeleider en de focusser ontstaat wanneer de focusbegeleider langzaam spiegelt wat hij de focusser hoort zeggen, wanneer hij de focusser empathisch aanmoedigt om stil te gaan staan bij wat er in hem leeft.

Volgende week wil ik verder stilstaan bij deze subtiele interventies die als effect sorteren dat de focusser langzamer gaat en met aandacht naar binnen gaat. Het is een uitnodiging  en aanmoediging om benieuwd te zijn naar wat er daar leeft. Er ontwikkelt zich veel progressie in een context van de veilige ontmoeting.

Ten slotte: begrijpen jullie wat ik bedoel? Kennen jullie ook de ervaring dat er eerder gevoelsnoties ontstaan wanneer iemand rustig bij zichzelf is als hij luistert, als iemand je gevoelsmatig aanmoedigt om stil te gaan staan bij jezelf?

In januari begint er weer een cursus 1: Leren focussen. De meeste van mijn cursisten gaan de uitdaging aan om al tijdens de cursus samen met een focusmaatje te gaan focussen. Ik krijg veel enthousiaste reacties. Samen focussen is bevorderlijk voor je eigen ontwikkeling. En het is ook heel leuk!