Focussen en hechten - Inleiding

De komende tijd wil ik een aantal blogs wijden aan focussen en hechtingsblokkades. Hoe herken je hechtingsgevoeligheden en blokkades, welke beelden komen daarbij op in je innerlijk? En hoe kun je daar focussend en biddend mee bezig zijn?

Het is belangrijk voor ons als mensen om veilige ervaringen op het gebied van hechten te hebben. Veilige hechting ligt aan de basis van ons bestaan. Het geeft ons rust in ons lijf, het beschermt ons tegen schadelijke gedrag en tegen ondermijnende overtuigingen. Het helpt ook om te groeien in liefde, blijdschap, rust, geduld, goedheid, bekwaamheid, vertrouwen, nederigheid, en zelfcontrole. Wanneer iemand die veilig is gehecht onrecht aangedaan wordt of gekwetst wordt kan hij ook gemakkelijker vergeven. Diep in de ziel is de rustige bodem van veilige hechting die het leven draagt.

Toch worstelen veel mensen in meer of mindere mate met ambivalente gevoelens die te maken hebben met hechten. Dit veroorzaakt niet alleen problemen in eigen ziel en lijf qua stress en de gevolgen daarvan maar ook problemen in relaties en dan vooral in liefdesrelaties. Sommige mensen ervaren zelfs op het gebied van hechten onveiligheid. Deze onveiligheid vertaalt zich in angst en woede. Zij kunnen zich zelfs soms leeg en verward voelen van binnen.

Het is wel goed om te beseffen dat ieder kind zich hecht op zijn of haar eigen manier. Waar het ene kind op een bepaalde stresssituatie rustig reageert, zal een ander kind diep geraakt zijn in zijn gevoelens. Er kan dan zich zelfs een valse overtuiging erbij ontwikkelen, zoiets als 'Ze houden toch niet van mij…'

Ik las het verhaal van een vrouw die bij een therapeut komt. Ze heeft een heel hoog IQ, is universitair geschoold. Ze weet het wel hoe ze verstandig kan leven, maar komt ook een beetje betweterig bij de therapeut over. In haar beroep lukt het haar maar niet om de positie te verwerven die bij haar IQ en opleiding past. Ze verwijt haar medewerkers haar onvoldoende te helpen. 

De therapeut laat haar niet alleen haar bewuste verhaal doen, maar helpt haar ook om naar binnen te gaan met aandacht. Er komt een beeld bij de vrouw naar boven dat heftig emotioneel beladen is. Ze voelt er 25 jaar later in haar hartplek nog de pijn van. Ze was nog maar een jaar of vier. Samen met haar moeder en oudere zusje stonden ze bij de ijscokraam. Haar zusje kreeg wel een ijsje, maar zij niet. Ze voelde zich gekwetst en afgewezen: "waarom krijg ik geen ijsje?" Aan haar protest werd op dat moment geen aandacht besteed. Moeder liet haar huilen. Deze vrouw merkte bij zichzelf een wanhopige ervaring op: "mijn moeder houdt niet van mij omdat ik niet goed genoeg ben voor haar." 

Deze ervaring nestelde zich in haar ziel en het werd een blokkerende overtuiging die zich uitte in het gevoel van "ik doe het nooit goed genoeg, anderen mogen me toch niet". 

Navraag bij haar moeder leverde trouwens het volgende op: "oh ja, ik weet nog precies wat er toen speelde tussen jou en mij als je moeder. Je at toen zo vaak je bordje niet leeg. Het was toen al half vijf in de middag en ik dacht dat ik jou maar beter geen ijsje kon geven omdat je anders je bordje niet zou leegeten. Dat was toen iedere avond het probleem met jou." 

Deze vrouw had zich afgewezen gevoeld door haar moeder in een verder natuurlijk proces van het ontwikkelen van autonomie, wat op dat moment in haar leven afspeelde. Er kwam een blokkerende overtuiging hierdoor die zich iedere keer in haar leven liet gelden en haar blokkeerde met de volgende psychische klachten: geen vertrouwen, snel afgewezen, die tegen kritiek kunnen en vooral op de achtergrond onrust en angst. 

Nadat ze onder begeleiding van haar therapeut hierop had gefocust, kon de gevoelsnotie van deze ervaring zich openen, kon ze uithuilen, kon ze ontstressen en open komen te staan voor positieve en opbouwende ervaringen. Later in de therapie leerde ze een juxtapositie (tegelijkertijd met onverdeelde aandacht bij de positieve en negatieve ervaringen zijn) te vinden tijdens het focussen. Dat bracht haar heling in haar pijn, sterke vermindering van psychische klachten en een update voor impliciete emotionele geheugen. De blokkerende ervaringen verdwenen.

De therapeut herinnerde zich ook een soortgelijke ervaring. Maar hij was niet boos geworden toen zijn zusje wel een ijsje kreeg en hij niet. Het was hem uitgelegd waarom hij geen ijsje kreeg en hem was beloofd dat wanneer hij na het eten nog zin had in een ijsje hij er alsnog om kon vragen. Bij hem waren er geen negatieve ervaringen die een blokkerende overtuiging ontwikkelde in zijn ziel en die zich vervolgens ging isoleren in zijn belevingswereld.

Hechten is een proces dat zich als eerste afspeelt in de vroegste jeugd tussen de ouders en het kind. Wanneer er ambivalente hechtingsgevoelens zijn, dan wordt er door blokkerende overtuigingen diep in de ziel twijfel gezaaid: 'Wordt mijn behoefte aan veiligheid, zekerheid, verzorging, empathie, gevoelens delen, acceptatie en respect wel op een voorspelbare manier gehonoreerd?'

Mensen die hiermee worstelen vertellen vaak dat ze afgewezen zijn, bang en eenzaam, soms woedend en explosief. In het gezin van herkomst was niet altijd voldoende bescherming, liefde, blijdschap en vrede. Soms was het er zelfs kil, onveilig, onvoorspelbaar. Soms zijn ze zelfs misbruikt!

In het focussen (ik focus vaak met mijn focusmaatje en ik begeleid regelmatig een focusproces bij mijn cliënten) is het mij opgevallen dat de hechtingservaring vaak aandacht vraagt en vaak ook een gevoelsnotie oplevert. Een verstoorde hechting heeft veel gevolgen op het terrein van autonomie (jezelf kunnen zijn en je kunnen ontwikkelen), op het terrein van je gerichtheid op anderen en het vrijelijk en onbevangen omgaan met je gevoelens (opmerken, radicaal accepteren en uiten en positief gebruiken). In de komende blogs ga ik vooral na hoe je kunt focussen met de verschillende ervaringen met betrekking tot hechten. Ik neem daarbij als uitgangspunt de zogenaamde schema's uit het domein van hechten (on verbondenheid en afwijzing) van de Schema Therapie van Jeffrey Young. Ik zal proberen om suggesties te geven die je kunt meenemen in het focusing proces met elk van deze schema's.

Alvast wel een focus-oefening:

1. Zoek een rustige plek waar je niet gestoord kunt worden.
2. Kies een stoel waar je recht op kunt zitten met voldoende steun voor je voeten, zitvlak, rug en armen.
3. Breng je aandacht naar je voeten, merk op hoe ze in je schoenen zijn en contact maken met de vloer, concentreer je op je lijf gevoel.
4. Volg je aandacht naar je kuiten, merk hier je lijfgevoel op.
5. Volg je aandacht naar je knieën naar je bovenbenen, probeer ze van binnen uit te voelen.
6. Volg je aandacht naar je zitvlak en merk het gevoel op van hoe je gedragen wordt door de stoel.
7. Volg je aandacht nu naar je wervels, begin bij je onderste wervel en voel na hoe iedere wervel op de andere staat het dat lijfelijk gezien voelt.
8. Langzamerhand komt je aandacht nu bij je schouders. En ook hier je gevoel op en ook eventueel je stress (spanning).
9. Volg ook je aandacht door je armen heen hij handen en weer terug, merk op hoe ze aan de binnenkant voelen.
10. Breng je aandacht naar je nek, en vervolgens naar je hoofd.
11. Ga na met je aandacht hoe het voelt in het gebied tussen je wenkbrauwen. Wees deze plek. Soms voel je door stress daar een band om je hoofd.
12. Breng je aandacht naar je adamsappel. Ga na hoe het in dit gebied van je lijf voelt, het is vaak een emotioneel gevoelige plek.
13. Breng je aandacht nu naar je kaken, vooral het achterste gedeelte. Tast met aandacht op deze plek af. Misschien kun je iets van verbetenheid voelen?
14. Breng je aandacht nu naar je slapen. Je zou kunnen nagaan of het daar ontspannen voelt en rustig, of misschien gespannen en pijnlijk moe.
15. Volg je aandacht nu door je keel heen naar het gebied van je borst, middenrif, hart en buik. Door je op deze plek te concentreren komen er vaak beelden die vergezeld gaan van vage lijfgevoelens en emoties, waar vanuit gevoelsnoties kunnen ontstaan.
16. Ik wil je nu vragen om je voor te stellen dat je het huis van je jeugd binnengaat. Door de voordeur, of achterdeur. In de gang, of keuken. Wat zie je, wie zie je? Je zou kunnen nagaan wat de sfeer is die je nu voelt. Let daarbij op wat je voelt in het gebied tussen je keel en je heupen.
17. Ga verder nu naar de woonkamer. Wat zie je, wie zie je? Je zou ook je kunnen nagaan wat de sfeer is die daar heerst. Blijf met je aandacht in het gebied van je lijf tussen je keel en je heupen en merk op wat je bij de beelden ervaart haar lijf gevoel, emoties en betekenissen.
18. Ga nu ook naar de bovenverdieping. Nogmaals wat zie, wie zie je? Ga ook met je voorstellingsvermogen naar je slaapkamer. Je zou kunnen nagaan of dat een plek was van veiligheid en rust of misschien ook een plek van eenzaamheid, onrust, angst, verdriet en boosheid. Je zou kunnen nagaan of dit ook iets oproept in het gebied van je lijf tussen je keel en je heupen. Misschien voel je ook op de plekken in je hoofd iets van stress.
19. Je zou kunnen nagaan of je vriendelijk en benieuwd kunt zijn naar wat je allemaal daar in deze imaginatie-oefening opmerkt en in je lijf aan stress en emoties voelt. Je zou van binnen vriendelijk en benieuwd kunnen zijn met: "wat wil dit mij misschien duidelijk maken..." Neem de tijd om een gevoelsnotie te laten ontstaan over dit alles uit deze imaginatie-oefening. Misschien helpen de volgende vragen: "Was er voldoende bescherming, medeleven, steun, betrouwbaarheid, openheid, waardering? Werd zich voldoende richting gegeven en kreeg je goede grenzen aangereikt? Kon je echt jezelf zijn? Konden je verlangens ontmoet worden en gestimuleerd?"
20. Probeer alles wat je opmerkt met acceptatie te ontvangen. Vecht niet tegen jezelf of tegen bepaalde akelige gevoelens die naar boven komen. Als acceptatie niet lukt probeer dan goed te luisteren naar die kant in je die de andere kant niet kan accepteren. Wees vriendelijk en benieuwd naar de ervaring van deze niet accepterende kant. Misschien wil het je grenzen aangeven. Wat wil het niet?
21. Ga nog een keer met je voorstellingsvermogen door het huis. Merk ook alle positieve en fijne ervaringen die je daar hebt gehad op. Probeer daarbij ook te letten op wat het van binnen uit in het gebied tussen je keel en je heupen aan gevoelsnoties hierbij oplevert.
22. Probeer nu op te schrijven wat je hebt gezien, opgemerkt en ervaren. De positieve ervaringen en de negatieve ervaringen. En de gevoelsnoties die er wellicht bij zijn ontstaan.
23. Sluit de focus-oefening af door vriendelijk te zijn met je lijf en te beloven dat je bij alle ervaringen terug zult komen in de komende tijd.

De komende blogs gaan verder over het thema hechten. Ik hoop dat bovenstaande oefening je helpt om op te merken hoe je het van binnenuit voelt over hoe je bent gehecht. In de komende blogs worden de oefeningen specifieker.

Ik ben erg benieuwd naar jullie ervaringen. Als het problemen oplevert (teveel stress, onrust en angst), luister dan goed naar wat je lijf hierover je duidelijk wil maken. Blijf niet in de eenzaamheid met jezelf in de knoop zitten. Hechten is een heel gevoelige zaak! Soms hebben we daar ook veel steun en wijsheid van anderen bij nodig.