Drie kernbegrippen over het focussen - deel 2 – een filosofische overpeinzing over de contact makende en contact houdende grondhouding tegenover wat ik van binnen in mijn ziel voel

Deel 1 ging over het essentiële voor de menselijke ziel, namelijk de gevoelsnotie (felt sense). Dit impliciete (dus meestal vaag beginnende) gevoel heeft een verrassende wijsheid in zich. Ik wil in deel 2 nagaan hoe we dit gevoel kunnen benaderen en er mee in contact kunnen komen en blijven.

Maar eerst: Er zijn twee redenen waarom het focussen op de gevoelsnotie niet zo bekend is.

Ten eerste door het onbekende ervan. Veel mensen hebben niet geleerd om  een pauzemoment  te nemen om vanbinnen een gevoelsnotie op te laten komen of te ontwaren.

Ten tweede door het aanvankelijke ‘onaantrekkelijke’ ervan. Als ik last heb van een negatieve stemming vecht ik tegen de symptomen hiervan, ik wil dat gevoel niet. Ik probeer anders te denken, probeer me anders te voelen. Maar dit vechten tegen het negatieve gevoel belemmert mij naar de gevoelsnotie ervan te gaan en opluchting te vinden.

Maar wat helpt mij wel om bij zo’n negatieve stemming of negatief gevoel te komen? Andersom gezegd ook: Wat zou dat gevoel helpen, zodat het zich wel opent voor een verandering?

Iemand die focust toont een speciale kwaliteit van aandacht ten aanzien van zijn gevoel. Hij komt tot zichzelf en buigt zich belangstellend naar de gevoelsnotie toe. Er is een geloof in hem aanwezig dat wanneer hij het lijfelijke van het negatieve gevoel benadert, er een gevoelsnotie ontstaat, waarbinnen het opluchting en vooruitgang zal vinden. Hij zegt bijvoorbeeld: “Hoi…, ik wil het daar vanbinnen beter leren kennen.” Met dit geloof en met deze interesse liften ook geduld, genade en acceptie mee. Dit is de houding van de liefde! Deze contact makende houding is in staat om blijvend contact te houden met de gevoelsnotie.

Door verwelkomend en met vertrouwen contact te maken met iets in jezelf, stel je jezelf open voor wat daar impliciet is, met dat wat nog niet expliciet onder woorden is gebracht. Dit proces heeft een soort tijdloos geduld nodig. Dat vraagt om structuur om te oefenen en aanmoediging. Focussen biedt deze structuur. Je verlangen om die tijd daar voor vrij te maken beloont zich. Het is bevrijdend om een moment te vertoeven bij dat vage plekje, waar iets zich vormt en zich aan je begint te tonen. Je weet het eerst nog niet, je blijft er geduldig met je vriendelijke aandacht op gericht. Vanuit liefde en genade komt er geduld en acceptatie. Er hoeft niks! Het opent zich, toont zich verder. Langzamerhand begin je meer op te merken en te voelen.

Het lijkt wel een beetje hetzelfde als je in een donkere kamer gaat zitten. Je ogen moeten eerst nog  wennen aan de duisternis, maar langzamerhand raak je gewend aan de duisternis en begin je van alles te ontwaren en te voelen. Er ontstaat een ander licht. Het is het behoedzame, het zorgvuldige, het geïnteresseerde, je verlangen om het te leren kennen, dat je helpt de gevoelsnotie te laten komen en te leren kennen.

Het focusproces draagt acceptatie in zich. Wat er zich vormt aan gevoelsnotie, is op dit moment zoals het is. Er hoeft niks geforceerd te worden. We willen dat wat aandacht vraagt leren kennen zoals het is en datgene wat er aandacht vraagt wil niet geforceerd worden maar benaderd worden met radicale acceptatie.

Het focusproces is vernieuwend proces. Door benieuwd te zijn, door het vertrouwen en acceptatie te schenken, kun je er van op aan dat deze gevoelsnotie zal veranderen op zijn eigen wijze. Het lijfelijke en het emotionele van de gevoelsnotie veranderen als het opgemerkt wordt. De betekenis vormt zich en wordt steeds helderder als het zich kan duidelijk maken. De gevoelsnotie komt in een verwerkingsproces. Symptomatische gedragingen, gedachten en emoties die er eerst waren (je had er last van), zijn niet meer begrijpelijkerwijs noodzakelijk en verdwijnen. Daarvoor in de plaats komen betere gedragingen, gedachten en emoties. Het is vaak een stap voor stap proces, maar het kan ook in een keer als een totale verandering ineens plaats vinden.

Wie vanuit liefde en genade met een grondhouding van vriendelijke interesse naar binnen gaat naar de gevoelsnotie zal merken dat de innerlijke wereld van de ziel het nooit statisch is. Deze aandacht helpt iets wat daar zit, hoe geblokkeerd ook, zich te ontvouwen en in beweging te zetten. Stapje voor stapje.

Een vrouw is bezig met focussen. Ze merkt een zwaar gevoel op in haar borststreek. Ze maakt er meteen al op uit dat het te maken heeft met de relatie met een vriendin. De focusser is onlangs van werk veranderd. En ze heeft zojuist te horen gekregen dat haar vriendin gesolliciteerd heeft naar deze baan. Ze probeert zich te kalmeren door tegen zichzelf te zeggen dat dit niet belangrijk is voor haar is, ze werkt er immers toch niet meer. Maar het gevoel verandert hier niet door.

Ze volgt haar aandacht naar binnen, naar het gebied tussen haar keel en haar heupen. Ze merkt al snel het zware gevoel op en beseft ook dat het al de hele week speelt, maar extra ging opspelen na het berichtje over haar vriendin. Ze zegt er ‘hoi’ tegen en benadert het voorzichtig: Ze kan er een beschrijving bij vinden.: “zwaar… maar ook strak… met name in de buik en borststeek.” Ze neemt de tijd om er met interesse en geduld bij te gaan zitten. Ze beseft dat interesse en geduld het tegenovergestelde is van wat ze eerst zei, dat “dit niet belangrijk is”. Ze wacht geduldig, ze zoekt de juiste manier om er contact mee te krijgen. Ze merkt dat acceptatie voor dit gevoel belangrijk is.

Ze merkt er ook iets van boosheid bij. Iets met: “Hoe kon ze dat doen? Hoe durft ze!? Mijn vriendin!” Ze weet dat ze snel geneigd is om te zeggen dat boosheid niet goed is. Maar dit is focussen en zij laat die plek met boosheid weten: “Ik hoor je…” Ze blijft wachten met acceptatie en interesse. “Is er misschien iets meer dat het duidelijk wil maken?”

Na een minuutje begint ze ook op te merken dat ze zich er wat bedrukt bij voelt en ook verdrietig. Dat is opmerkelijk. Ze geeft aan dat ze benieuwd is naar wat het zo bedrukt en verdrietig maakt. Ze merkt vrijwel meteen een verschuiving op. Het is alsof ze iets van voelt dat zich laat aflezen met ‘niet serieus genomen worden’. Ze wacht, er komt meer. “Oh, het voelt zich niet geloofd!” Wanneer ze dat gaat voelen en beseffen gaat dat vergezeld met allerlei herinneringen. Ze had regelmatig aan haar vriendin vertelt hoe moeilijk er viel samen te werken met haar baas. “Het is alsof ik niet serieus genomen werd, niet geloofd.” Het wordt duidelijk voelbaar.

De focusser voelt nu opluchting. Er is een stapje genomen. Het naar boven komen na de boosheid van het bedrukte en verdrietige was ook al een stap. Focussen is meestal een reeks van veranderingsstapjes, waarbij bij iedere stapje een soort van inzicht laat groeien, opluchtend, vernieuwend. Een ‘o, dát!!’-ervaring.

Is dit het helemaal? Ze zal kunnen stoppen op dit moment. Maar als ze door zal willen gaan kan ze terug gaan naar dat ‘alles’ over niet serieus genomen en niet geloofd worden. Dat gevoel zou dan weer met acceptatie en interesse benaderd kunnen worden. Er is een zekere gevoeligheid in haar omtrent ‘niet serieus en niet geloofd worden’. Ze kan er behoorlijk onder gebukt gaan bij tijd en wijle. Geen wonder! Er zijn zoveel momenten in haar leven geweest waar ze dit zo moest ervaren: wéér niet serieus genomen worden; wéér niet geloofd. En plotseling weet ze ook dat haar man haar juist wel serieus neemt en meteen doorvraagt als ze iets gevoeligs ter sprake brengt. Ze voelt zijn steun, dat is haar dierbaar. Het lukt haar om beide ervaringen naast elkaar te zetten. Ze tast beide indrukken af en de gevoelsnotie verandert met een diepe zucht van opluchting. Er is plotseling iets grondigs verandert!

Focussen brengt een moeilijk gevoel verder, het geeft opluchting en rust in het emotionele brein en de lijfbeleving. Het brengt ook nieuw gedrag voort, het oude is niet meer nodig. In het voorbeeld hierboven zouden we ons kunnen voorstellen dat haar manier van omgaan met haar vriendin nu meer openheid zou kunnen opleveren. Er is nu meer vertrouwen ontstaan om ook moeilijker gevoelens te kunnen delen, zonder dat scherpe en pijnlijke kanten haar natuurlijk er toe dwingen deze moeilijker gevoelens te negeren.

Ook andere terreinen in haar leven waarin dit “niet gehoord en niet geloofd’-gevoel zullen haar nu niet meer zo zwaar en scherp overkomen.  Dit veranderde gedrag is een natuurlijke verandering in haar emotionele beleving van zichzelf in relaties. Het heeft zich kunnen openen. De nieuwe, tegenovergestelde ervaring van het omgaan met haar partner is daar nu ingekomen. Er was geen wilskracht voor nodig, geen vechten tegen, geen geforceerd aanleren van nieuw, beter gedrag.

Het tweede kernbegrip,  de contact makende en contact houdende grondhouding creëert een samenhang in de beleving waardoor het lijf en de gevoelsnotie een spontane verandering  kunnen ondergaan. Meer hierover volgende week in deel 3 van de kernbegrippen over het focussen. Ik wil daarna ook iets vertellen over de overeenkomst van het focusproces met het scheppingsproces zoals de bijbel ons dat probeert duidelijk te maken in Genesis 1.